مسهل زيركى كه دواء مشهوراست و عوام جهارمرچاى گويند و بتازى حب النيل « 1 » خوانند كوفته ، بيخته ، بدارند موازنه نيم درم ، يا كم و زياده به حسب طبيعت همچند آن شكر سپيد آميخته با آب گرم بخورانند شكم خوب مىآرد ليكن در بعضى طبائع غثيان و كرب مىآرد و اگر آن را اصلاح داده خورند غثيان و كرب نمىآرد و اصلاح او آنست كه بريان نمايند به روغن بادام ، يا جز آن چرب سازند و بعضى مقشر سازند بعده بريان و چرب كرده مىدهند و اهل يونان مىگويند كه آن را با هليله يا امثال آن آميخته دهند كه او بطى العمل است ، يا چيزى كه سريع العمل باشد مركب ساخته بايد داد تا زود كار كند و مردم هندى بى امتزاج با ديگر دواء استعمال نمايند و آنجا كه خواهند لون او را تغير دهند قدرى گل سرخ ، آميزند . ديگر ؛ حب النيل يعنى ؛ زركى را بريان كنند و بكوبند و گلقند « 2 » باريك سائيده در آن آميزند تا معجون شود حب‌ها را با آب گرم و گلاب فرو برند خوب عمل كند و غثيان نيارد و اگر خواهند با مطبوخ مناسب مدد كنند به حسب طبيعت . ديگر كه چون بر ناف نهند ، شكم آرد سرگين كبوتر با شهد سرشته بر ناف گذارند و چون خواهند بند شود بردارند . ديگر ؛ قهوه مسهل سنا ، ناكوفته دو سه مثقال ، در دو شيشهء گلاب مثل قهوه جوشانيده ، بنوشند ؛ مسهل جميع اخلاط است و بسهوليت تليين مىكند و قدر يك مثقال ، به طفلان نيز توان داد و اگر گلاب نباشد ورق گل با سنا

--> ( 1 ) - حبّ النّيل : به فارسى تخم نيلوفر گويند و آن دانهء گياهى است شبيه به لبلاب و بر مجاور خود مىپيچد ، گلش كبود و به شكل لبلاب و از آفتاب به هم مىآيد و در غلاف هر گلى سه دانه ، مثلث مىباشد . ( تحفه ) ( 2 ) - گلقند : تركيبى است از عسل و گل سرخ ، تازه كه خوب مخلوط شده باشند .